भारतात छोटा पोर्तुगाल निर्माण करण्याची पोर्तुगीजांची महत्वाकांक्षा
देवभूमी गोमंतकांतील देवस्थाने इतिहासप्रसिद्ध असली तरी त्यांच्या इतिहासाची उपलब्ध असलेली साधने अत्यल्प आहेत.
कारण, त्या भूमीवर परशुरामाने सर्व तीर्थे आणून स्थापिली.
ती तीर्थे वालुकेश्वर, वाळकेश्वर, बाणगंगा, सरस्वती, तिच्या दक्षिणभागी, कुशस्थली
निर्माण करण्याच्या आकांक्षेने प्रेरित झालेल्या पोर्तुगीजांनी इ.स. १५४०-१७४०
मध्ये त्यांच्या वर्चस्वाखाली असलेल्या गोमंतकाच्या भागातील हिंदु संस्कृती नष्ट करण्यासाठी पराकोटीचे प्रयत्न केले.
त्याचाच भाग म्हणून अनेक अमूल्य ग्रंथांची व देवस्थानांच्या दप्तरांची होळी करण्यात आली.
श्री मंगेश देवस्थानाच्या सोळाव्या शतकापर्यंतच्या इतिहासाचे पुराण हे एकमेव साधन आहे.
पुढील दोन शतकांतील साधनांची व्याप्ती पेशव्यांची दानपत्रे व पोर्तुगीजांचे दप्तर एवढ्यापुरती मर्यादित आहे.
सन १८१५ पासून देवस्थानचे दप्तर मात्र उपलब्ध आहे.
देवभूमी गोमंतकांतील प्रमुख देव आणि देवस्थाने यांचा प्राचीन काळी उगम केव्हा आणि कसा झाला.
ते देव आणि त्यांची देवालये मूळ प्रथमत:च केव्हां, कोणी स्थापन केली, आणि ते देव व त्यांची देवालये यांचे आद्य संस्थापक कोण.
ही अत्यावश्यक माहिती प्राथमिक स्वरूपांत का होईना, तत्कालीन धार्मिक आणि राजकीय गतेतिहासाच्या आधारे समजून घेतल्याशिवाय मुख्य विषयाचे आकलन होणे जरा कठीण आहे.
म्हणून ती माहिती आरंभीच अगदी संक्षिप्तांत घेण्याचा प्रयत्न करूं सह्याद्रिपासून समुद्रापर्यंत अरुंद अशी जी लांबच्या लांब कोकणपट्टी आहे.
तिला परशुराम क्षेत्र असे नाव आहे.
ह्या परशुरामक्षेत्रासंबंधी स्कंद पुराणांतील सह्याद्रिखंडात जी माहिती आहे.
हे परशुरामक्षेत्र शूर्पाकार म्हणजे सुपासारखे असून वैतरणी नदीच्या दक्षिणभागी आणि सुब्रम्हण्याच्या पश्चिमेस आहे.
शूर्पाकार म्हणण्याचा हेतू असा की, सह्याद्रिपासून
समुद्रापर्यंत बारा कोस रुंद आणि चारशे कोस लांब, सुपाच्या आकाराप्रमाणे
भार्गवरामास भूमि मिळाली.
आणि ती भूमि काशीक्षेत्रापेक्षा अधिक पवित्र झाली.
कारण, त्या भूमीवर परशुरामाने सर्व तीर्थे आणून स्थापिली.
ती तीर्ये ही : 'विमल, निर्मल स्वदिरतीर्थ, हरिहरेश्वर (बाणकोटाजवळ), मुक्तेश्वर,
वालुके वर, वाळकेश्वर, बाणगंगा, सरस्वती, तिच्या दक्षिणभागी, कुशस्थली
कुठ्ठाळ), मठग्राम (मडगांव).गोमांचल (गोमांतक).
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा